![]() |
| Rallilerin yapılacağı güzergahı gösteren broşürlerde karşınıza çıkan ya da çıkacak olan zaman çizelgeleri, bir rallinin akışı, hangi etabın saat kaçta geçileceği, servis zamanları ile start ve finish zamanları gibi konuları gösteren bir çizelgedir. Bu çizelgelerde 1 kapı numaralı otomobilin o noktalarda olması gereken ideal zamanlar yer alır. Diğer otomobiller de yarış asfalt ise 1 dakika toprak ise 2 dakika aralıkla start alırlar. |
![]() |
| Ralli startında her ekibe verilen ve yarış süresince kontrol noktalarında görevli hakemlerce işlenen bu karnelerde, ekiplerin zaman kontrol noktalarına ulaştıkları zamanlar, normal etap cezaları ile özel etaplarda kaydettikleri zamanlar yer alır. |
![]() |
| Bir
ralli güzergahı üzerinde starttan finish noktasına kadar, yarışın akışını
düzenlemek amacıyla belirli bölgelere konulan zaman kayıt noktalarıdır.
Bu kontrol noktaları zaman çizelgelerinde ZK veya TC kısaltmaları ile
belirtilir. İki zaman kontrol noktası arasını, zaman karnelerinde belirtilen
sürede kat etmek gerekir. Yani örneklemek gerekirse; ZK 1 ile ZK 2 arasinda
35.20 km. uzunluğunda bir yol ve bu iki nokta arası için belirlenen 40
dakika bir süre vardır. Co-pilotlar ZK 1'de işlenen zamanın üzerine "hedef
süre" olarak adlandırılan bu zamanı toplayarak, ZK 2'ye ulaşmaları gereken
zamanı hesaplarlar. Yani 15.21'de ZK 1 noktasından çıkan bir ekip ZK 2'ye
15.21+40'=16.01'de varmak zorundadır. ZK noktasına bu zamandan daha erken
ulaşan ekipler, hakem masasına girmeden zamanlarının dolmasını bekler
ve tam zamanında masaya giderek karnelerine zaman kayıt işlemini yaptırırlar.
Eğer çeşitli nedenlerden dolayı daha geç bir zamanda ZK noktasına ulaşılır ise geç gelinen her 1 dakika, 10 saniye olarak yarış sonunda ekibin toplam zamanına ilave edilir. Aynı şekilde ZK noktasına erken girilen her 1 dakika da, 1 dakika olarak toplam zamana ilave edilir. |
![]() |
|
Rallilerin trafiğe
kapalı olan ve zamana karşı geçilen bölümleridir. Özel etaplar, zaman
çizelgelerinde ÖE veya SS kısaltmaları ile belirtilir. Ekipler özel etaplarda,
normal etaplardan farklı olarak kask ve emniyet kemerlerini takar ve etabın
start noktasından itibaren finish noktasına kadar yüksek bir tempoda etabı
en kısa sürede tamamlamaya çalışırlar. Özel etapların bitiminde flying finish ve Stop noktaları yer alır. Ekipler, flying finish noktasindan -isminden de anlaşılacağı gibi- durmadan geçerler ve o noktada görevli hakem, otomobilin tam önünden geçtigi anki zamanı Stop noktasına bildirir. Stop masasında görevli hakem de, ekibin o özel etapta kaydettiği zamanı karnesine kaydeder. |
![]() |
|
Özel etaplar arasındaki
transfer etaplarıdır. Ekipler bir özel etabın stop noktasından, diğer
bir özel etabın startına giderken bu etapları kullanırlar. Bu esnada takip
edecekleri güzergah da organizatör tarafından hazırlanan road book'larda
belirtilmiştir. Özel etaplar gibi trafiğe kapalı olmayan bu etaplarda, tüm sürücüler gibi yarışan ekipler de trafik kurallarına harfiyen uymak zorundadır. İki zaman kontrol noktası arasında verilen hedef süreler, 60 km/s ortalamayı aşmayacak şekilde belirlenir. |
![]() |
| Rallilerde organizatörler tarafından hazırlanan ve yarışa katılacak ekiplere dağıtılan ve yarışta kullanılacak güzergahı tarif eden bir klavuzdur. Yarışın startından finişine kadar geçilecek olan tüm yollar ve bu yollardaki kavşaklarda takip edilmesi gereken yönleri gösteren road booklar, ayrıca bu noktalar arasındaki mesafeleri de gösterir. Zaman kontrol noktaları, özel etap start ve finish noktaları da road booklarda detaylı olarak tarif edilir. |
![]() |
|
Bir
ralli öncesinde ekiplerin kendileri tarafından yazılan ve co-pilotun,
ralli sırasında pilota özel etaplarda yolu tarif etmesine yarayan notlardır.
Yol notlarının belirli bir standardı olmadığı gibi, her ekibin kendisine
has bir sistemi vardır. Genelde yaygın olarak kullanılan hem daha süratli
okunması, hem de pilot tarafından kolay algılanması açısından numaralı
sistemdir. Pilot ile co-pilotun önceden belirlemiş olduğu numaralar
etabın içerisindeki virajların karakterlerini ifade eder.
Yol notlarında viraj karakterleri haricinde, virajlar arasındaki düzlüklerin metrajı, kritik frenaj noktaları, arkasi görünmeyen tepeler, bozuk kesimler, su geçişleri gibi etabı kısa, öz ve en basit şekilde tanımlamaya yarayan detaylar yer alır. |
![]() |
|
Rallilerde çesitli
nedenlerle bazı ekiplerin yarış dışı kalmasıyla otomobiller arasında oluşan
boşlukların kapatıldığı kontrol noktalarıdır. Örnek vermek gerekirse; toprak bir rallide 3 ve 4 kapı numarası ile yarışan ekiplerin mekanik arıza nedeniyle yarış dışı kaldıklarını düşünürsek, 2 ile 5 numaralı ekipler arasında 6 dakika bir boşluk oluşacaktır. İşte oluşan bu tarz boşlukları kaldırmak amacıyla, genellikle rallilerin gün ortalarında "Toplama" ile 2 kapı numarali ekibin 2 dk. ardından 5 numaralı ekibin start alması sağlanır. Yarışın akışını düzenlemek için uygulanan toplama noktalarının amacı, ralli içerisinde ekipler arasında meydana gelen boşlukları doldurmaktır. |
![]() |
| Bir günden daha uzun süren rallilerde her bir güne verilen isimdir. Ayak sonlarında o gün içerisinde geçilen tüm özel etapların zamanları toplanarak bir ara klasman oluşturulur. Ekipler, bir sonraki gün kapı numaralarına göre değil, gün sonu klasmanda bulundukları sıraya göre start alırlar. |
![]() |
| Pilot ve co-pilot dahil, hiç kimsenin otomobile müdahale edemedikleri bölümler olup start öncesi, finish sonrası ve toplama noktalarında uygulanır. |
![]() |
|
Sadece rallilerde değil,
motorsporlarının bütün displinlerinde uygulanan bu kontrollerde, yarışa
katılacak otomobillerin deklare edilen grup veya sınıfa uygunluğu ile
emniyet tedbirleri kontrol edilir. Örnek olarak grup N olarak deklare edilen bir otomobilin grubunda izin verilen serbestlikler haricinde bir modifikasyonu olup olmadığı ile koltuk, emniyet kemerleri, yangın söndürücü, roll cage, kasklar, tulumlar gibi her grupta olması gereken emniyet tedbirlerinin standartlara uygunluğu kontrol edilir. Bu uygulama, her ralli öncesinde yapıldığı gibi, yarış bitiminde spor komiserlerin karar verdiği dereceye giren otomobillere de uygulanır. |
![]() |
|
Otomobil üreticisi
fabrikaların, ürettikleri bir modeli yarıştırmak amacı ile Uluslararası
Otomobil Sporları Federasyonu FIA 'ya başvurarak aldıkları "yarışabilir
onayı"dır. Bu onay belirli bir süreyi kapsar ve bu sürenin sona ermesinden
önce üretici firma yeniden başvuruda bulunarak bu onayın geçerlilik süresini
uzatabilir. Onay sonrasında geliştirilen veya eklenen parçalar da onaylandıktan
sonra ayrı ayrı homoglasyona eklenir. Örnek olarak, 5 ileri bir şanzuman
ile homologe edilen bir otomobilde, daha sonra onaylanan 6 ileri şanzuman
kullanılmaya başlanabilir. Her grubun homologasyonu farklıdır. Lada Samara örneğinde oldugu gibi her grup A otomobil grup N için homologe olmayabilir. Çünkü her grubun homologasyonu ayrı onaylar gerektirir. Bu onayin "homologasyon fişi" olarak adlandırılan bir de teknik kataloğu bulunur. Bu fişte, bir otomobilin grup A ya da grup N yarışabilmesi için izin verilen modifikasyonlar ile teknik değerler yer alır. Kullanılmasına izin verilen jant ebatlarından piston çaplarına, şanzuman oranlarından amortisör bağlantılarına kadar pek çok teknik konu homologasyon fişlerinde detaylandırılmıştır. Rallilere katılan tüm otomobillerin homologe olması şarttır. Ford Escort RS 2000 gibi Türkiye'de Grup H olarak adlandırılan homologasyon süresi sona eren otomobiller ise, sadece rallikros ve tırmanma yarışlarında Kategori 3'de yarışabilirler. |
![]() |
|
Basit
bir şekilde tanımlamak gerekirse, tadilatlı otomobillerin Grup A, tadilatsız
otomobillerin de Grup N olarak adlandırıldıklarını söyleyebiliriz. Grup
A otomobiller, homoglasyonlarında izin verilen serbestlikler çerçevesinde
standardına oranla daha da güçlendirilmiş otomobillerdir. Grup N otomobiller
ise izin verilen bazı küçük modifikasyonlar haricinde motor ve şanzuman
gibi yürüyen aksamları standart olan otomobillerdir.
|
![]() |
|
Boksta nasıl 50
kg. birisi ile 110 kg. birisi karşı karşıya gelmiyorsa, Grup A bir Peugeot
206 WRC ile Grup N bir Fiat Palio'nın da aynı kulvarda yarışmaları elbetteki
düşünülemez. Her ne kadar genel klasman birincileri daha ön planda görünseler
de, aslında her grup kendi aralarinda motor hacimlerine göre sınıflara
ayrılır. Bu sınıfların birincileri de her yarışta ödül ve şampiyona
icin puan alırlar ve sezon sonunda ise o sınıfta en yüksek puanı toplayan
ekip Türkiye birinciliğini elde eder. |